Kính bạch thầy!
Thưa thầy! Thầy cho con trình lên thầy về sự nhận thức của con trên đường tu tập. Mong thầy lắng nghe và chỉ dạy cho con thêm. Con chân thành tri ân thầy!
Trong cuộc sống hàng ngày của chúng ta có vô vàn duyên cảnh thuận nghịch với thân tâm mình và chúng ta phải sống với chúng như một thể hòa hợp thì mới có sự ung dung tự tại, như thầy hay nói "ung dung trong ràng buộc", sự ràng buộc ở đây không phải cảnh trần bên ngoài mà ở ngay ý phân biệt bất giác bên trong chúng ta. Thực sự cảnh bên ngoài là sự vận hành của pháp thuận nghịch, thật sự nó rất hoàn hảo, trong thuận có nghịch mà trong nghịch có thuận, chỉ ở chỗ có khéo nhận biết và sống với pháp thôi. Tức khi duyên với cảnh bên ngoài cái sự phân biệt bắt đầu làm việc cho thế là sai-đúng, tốt-xấu,... sự phân biệt đó đưa đến sự động tâm và vọng theo ý phân biệt đó mà có hành động tạo tác tiếp theo, mà mất đi sự sáng suốt của sự giác tỉnh và dẫn đến sân hay hỷ mà có hành động theo vọng tâm ấy. Nhưng khi xúc chạm cảnh ý thức phân biệt phát sinh mà nhận thấy đang có phân biệt đúng-sai, tốt-xấu,... tự nhiên ta bật cười trong tâm mình một nụ cười nhẹ nhàng và không còn là tốt hay xấu nữa mà chỉ là nên hay không nên làm cho hợp với đạo mà thôi, lúc đó tâm trở nên định tĩnh sáng suốt không còn sự dính mắc bởi ý phân biệt nữa.
Thật sự tâm của chúng ta ngày ngày niệm niệm liên tục không ngưng nghỉ do ý thức luôn làm việc, nếu diệt niệm mà trú trong định vô niệm thì khi xúc chạm việc đời liệu có diệt hết niệm được không? Các giác quan có duyên với cảnh thì niệm sinh, ta không thể trừ hết niệm, giống như có gió tiếp xúc với cành cây thì cành cây đung đưa thôi, ta đâu thể ngăn gió tiếp xúc với cành cây được vì điều kiện tự nhiên thì cây đâu sống thiếu gió được, cũng như chúng ta không thể sống mà không tiếp xúc bất kỳ cái gì trên thế gian này, chúng ta không thể mãi trú trong thiền định và cũng không thể hủy hoại thân này của chúng ta được.
Vậy thưa Thầy! Thầy cho con hỏi, khi niệm sinh khởi ta biết niệm đang có và không vọng theo đó là sự giác tỉnh và không bị vọng dẫn đi mà tạo tác hành động. Lúc đó, có định của sự định tĩnh, có sự sáng suốt của giác tỉnh nhưng không trụ lại tức không lìa (diệt) niệm mà thấy nó như thực như vậy có phải là bản thể của Tự Tánh không ạ?
Con cảm ơn thầy đã lắng nghe và hướng dẫn thêm cho con. Con xin tri ân Thầy!
Con, kính chào Thầy!
Nói tóm, có hai thể biết: Một là tánh biết, hai là tướng biết. Tướng biết là 6 thức - nhất là ý thức hay lý trí - có công năng phân biệt theo tục đế nên mới tưỏng là, cho là... theo khái niệm chế định hay quy ước thế gian mà sinh ra phân chia đúng-sai, thiện-ác... đưa đến tạo tác nghiệp sinh tử luân hồi.
Tánh biết có thể hoạt động không qua 6 căn (trong vô thức), cũng có thể qua 6 căn khi cần thiết (trong hữu thức) nhưng lúc đó trong thấy chỉ thấy, trong biết chỉ biết nên trực nhận pháp đúng với thực tánh chân đế, ở đó chỉ thấy pháp như nó là, không tưởng là, cho là... theo phân biệt của khái niệm.