Q: Kính thưa thầy. <p Từ ngày con được duyên may làm đệ tử của thầy, con đã có cách nhìn và thái độ ứng xử khác trước rất nhiều, nhưng sau vài lần trình pháp và được thầy chỉ cho thấy rằng con còn dùng lí giải, con đã điều chỉnh lại bằng cách không đào sâu vào bất cứ vấn đề nào, chỉ nhìn thoáng qua và nhận biết hiện trạng của nó vậy thôi. Có lẽ vì không quen nên con thường có cảm giác mù mờ, không rõ ràng, nhưng đồng thời con cũng cảm nhận rằng có 1 sự thật luôn nằm sau những gì con "cho là". Con đã thấy cái mà thầy thường nhắc đến "pháp đến đi lặng thầm", sau mỗi sự việc xảy ra, đầu tiên thì tưởng rằng nó là sự xui xẻo, nhưng nếu lắng tâm quan sát thì con liền nhận ngay phía sau là 1 bài học thật hay.<p Thưa thầy, hai hôm nay con bị đau răng, thân con đau nhưng tâm con không đau, chỉ là con bỗng dưng sợ chết, con thấy thân mình bắt đầu hoại, diệt, và bắt đầu lo sợ, khi con sống ngay giây phút hiện tại thì nỗi lo sợ có giảm bớt, nhưng con lại nghĩ "đây cũng là 1 bài học hay đây" nhưng con chưa tìm ra cách nào để học bài học này, bài học "sợ chết" hơi lớn so với con, mong thầy chỉ dạy thêm cho con. Con xin cám ơn thầy.

Lẽ ra thầy không giải rõ cho con nghi vấn này, vì để con tự khám phá sẽ hứng thú hơn. Biết trước đáp số chỉ thoả mãn lý trí của con nhưng thực ra sẽ cản trở con học ra bài học bằng chính trải nhiệm lặng lẽ của mình. Ở đây lại một lần nữa chứng tỏ lý trí con vẫn còn ham muốn sở tri. Nếu con lặng lẽ quan sát nỗi sợ cùng với những cảm giác, cảm xúc, những tưởng tượng phát sinh theo nó, con có thể thấy được nỗi sợ hãi xuất phát từ tưởng tượng, rồi tưởng tượng tạo ra cảm giác, cảm xúc... Và sâu xa hơn nữa con thấy tưởng tượng lại xuất phát từ một cái Ngã hoàn toàn huyễn hoá khi lý trí cho rằng thân tâm và cảnh này là "Ta, của Ta và Tự Ngã của ta". Cuối cùng con sẽ phát hiện được chính cái Ta hoang tưởng này là nguyên nhân của nỗi "sợ chết" cái nó chưa biết, chỉ tưởng tượng rằng sẽ mất đi cái "Ta, của Ta và Tự Ngã của ta" mà thôi.

Question 1

Kính Thầy! Con vẫn không rõ lắm về Ngã. Nếu con cho Ngũ uẩn này là Ngã thì đúng không? Kính Thầy giải đáp giúp con. Con thành kính đảnh lễ Thầy.

Accepted Answer

Ngũ uẩn chính là tiến trình hình thành bản ngã. Ngũ uẩn không thì bản ngã cũng không. Khi con thấy một đoá hoa, con cho là đẹp với cảm giác dễ chịu và ham muốn sở hữu nó là một tiến trình ngũ uẩn đã hình thành. Mắt tiếp xúc với hoa là sắc uẩn, cảm thấy dễ chịu là thọ uẩn, cho là đẹp là tưởng uẩn, ham muốn sở hữu là hành uẩn và hình thành bản ngã tham là thức uẩn. Nếu đồng thời con thấy rõ tiến trình ngũ uẩn này sinh diệt với cái thấy bất động, thì con đang thấy ngũ uẩn không, tức lúc đó bản ngã cũng không.

Question 2

Kính bạch thầy, hôm nay con đọc thấy hai câu trong bài kệ số 778, Kinh Hang Động Tám Kệ, Kinh Tập, Tiểu Bộ Kinh - HT. Thích Minh Châu dịch như sau:

"Cái gì tự ngã trách

Cái ấy không có làm"

Xin thầy chỉ dạy cho con ạ. Con không hiểu ạ.

Thành kính đảnh lễ thầy.

Accepted Answer

Nguyên bài kệ 778 trong Kinh Hang Động (gồm 8 bài kệ từ 772 đến 779) như sau:

Hãy nhiếp phục ước muốn,

Đối với hai cực đoan,

Nhờ liễu tri các xúc,

Không còn có tham đắm,

Cái gì tự ngã trách,

Cái ấy không có làm,

Bậc trí không bị nhớp,

Bởi những gì thấy nghe.

Tự ngã ở đây có nghĩa là lương tri, lương tâm, tính giác. Bài kệ này có thể hiểu như sau (do một số hành giả vào hang động tu luyện với lòng mong muốn đạt được những sở đắc nên bị trói buộc, đắm chìm trong tà kiến và tham ái muốn trở thành nên đức Phật dạy các tỳ kheo): Bậc trí không bị ô nhiễm bởi những gì thấy nghe (ngửi nếm xúc chạm và biết) nhờ vị ấy không làm điều gì lương tri không cho phép. Do vậy, đừng mong cầu trở thành hoặc hủy diệt (bước tới hoặc dừng lại, lợi dưỡng hoặc khổ hạnh, đời này hoặc đời sau v.v...), chỉ cần ngay nơi các xúc của căn trần tại đây và bây giờ tâm thấy biết minh bạch không tham ưu, thủ xả là được.

Question 3

Kính thưa thầy. <p Từ ngày con được duyên may làm đệ tử của thầy, con đã có cách nhìn và thái độ ứng xử khác trước rất nhiều, nhưng sau vài lần trình pháp và được thầy chỉ cho thấy rằng con còn dùng lí giải, con đã điều chỉnh lại bằng cách không đào sâu vào bất cứ vấn đề nào, chỉ nhìn thoáng qua và nhận biết hiện trạng của nó vậy thôi. Có lẽ vì không quen nên con thường có cảm giác mù mờ, không rõ ràng, nhưng đồng thời con cũng cảm nhận rằng có 1 sự thật luôn nằm sau những gì con "cho là". Con đã thấy cái mà thầy thường nhắc đến "pháp đến đi lặng thầm", sau mỗi sự việc xảy ra, đầu tiên thì tưởng rằng nó là sự xui xẻo, nhưng nếu lắng tâm quan sát thì con liền nhận ngay phía sau là 1 bài học thật hay.<p Thưa thầy, hai hôm nay con bị đau răng, thân con đau nhưng tâm con không đau, chỉ là con bỗng dưng sợ chết, con thấy thân mình bắt đầu hoại, diệt, và bắt đầu lo sợ, khi con sống ngay giây phút hiện tại thì nỗi lo sợ có giảm bớt, nhưng con lại nghĩ "đây cũng là 1 bài học hay đây" nhưng con chưa tìm ra cách nào để học bài học này, bài học "sợ chết" hơi lớn so với con, mong thầy chỉ dạy thêm cho con. Con xin cám ơn thầy.

Accepted Answer

Lẽ ra thầy không giải rõ cho con nghi vấn này, vì để con tự khám phá sẽ hứng thú hơn. Biết trước đáp số chỉ thoả mãn lý trí của con nhưng thực ra sẽ cản trở con học ra bài học bằng chính trải nhiệm lặng lẽ của mình. Ở đây lại một lần nữa chứng tỏ lý trí con vẫn còn ham muốn sở tri.

Nếu con lặng lẽ quan sát nỗi sợ cùng với những cảm giác, cảm xúc, những tưởng tượng phát sinh theo nó, con có thể thấy được nỗi sợ hãi xuất phát từ tưởng tượng, rồi tưởng tượng tạo ra cảm giác, cảm xúc... Và sâu xa hơn nữa con thấy tưởng tượng lại xuất phát từ một cái Ngã hoàn toàn huyễn hoá khi lý trí cho rằng thân tâm và cảnh này là "Ta, của Ta và Tự Ngã của ta". Cuối cùng con sẽ phát hiện được chính cái Ta hoang tưởng này là nguyên nhân của nỗi "sợ chết" - cái nó chưa biết, chỉ tưởng tượng rằng sẽ mất đi cái "Ta, của Ta và Tự Ngã của ta" mà thôi.